Odziedziczyłeś mieszkanie po rodzicu, a razem z nim jego długi, o których nie wiedziałeś? Dowiedz się, co możesz jeszcze zrobić

Dziedziczenie mieszkania, oszczędności czy samochodu może wydawać się oczywistą korzyścią, ale spadek obejmuje również zobowiązania zmarłego. Niespłacony kredyt, pożyczka, poręczenie czy zaległości wobec innych osób potrafią ujawnić się dopiero wtedy, gdy postępowanie spadkowe jest już zakończone.

Spadek to nie tylko majątek

Spadkobierca przejmuje nie tylko określone składniki majątku, lecz również długi spadkowe. Problem w tym, że wiedza najbliższej rodziny o finansach zmarłego bywa niepełna. Rodzic mógł mieć kredyt, podpisać poręczenie albo zaciągnąć zobowiązanie wiele lat wcześniej, nie informując o tym dzieci.

Dlatego sama informacja, że w spadku znajduje się wartościowe mieszkanie, nie powinna automatycznie przesądzać o sposobie przyjęcia spadku. Przed złożeniem oświadczenia warto możliwie dokładnie ustalić zarówno aktywa, jak i zobowiązania.

Przyjęcie wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza?

Przyjęcie spadku wprost oznacza odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Jeżeli więc zobowiązania przekroczą wartość odziedziczonego majątku, wierzyciele mogą dochodzić należności również z osobistego majątku spadkobiercy.

Znacznie inaczej działa przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku odpowiedzialność za długi jest co do zasady ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza. Nie oznacza to, że długi znikają, ale ogranicza finansowe ryzyko spadkobiercy.

Obecnie brak złożenia oświadczenia w ustawowym terminie prowadzi zasadniczo właśnie do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Ile czasu jest na decyzję?

Spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, na złożenie oświadczenia o jego przyjęciu albo odrzuceniu. Nie zawsze jest to więc sześć miesięcy liczonych bezpośrednio od daty śmierci.

To okres, który warto wykorzystać na zebranie informacji. Jeśli istnieją wątpliwości dotyczące zadłużenia, dobrze sprawdzić dokumentację zmarłego, korespondencję z bankami, informacje o postępowaniach egzekucyjnych czy umowach, które mogły rodzić zobowiązania.

Przy bardziej skomplikowanych sprawach spadkowych w Szczecinie konsultacja z adwokatem przed upływem tego terminu może pomóc dobrać bezpieczniejszy sposób postępowania.

Do czego służy spis inwentarza?

Spis inwentarza pozwala ustalić, co faktycznie wchodziło do spadku oraz jaka była wartość aktywów i wysokość długów. Sporządza go komornik na podstawie odpowiedniego postanowienia, wskazując m.in. składniki majątku, ich wartość oraz zobowiązania spadkowe.

Istnieje również możliwość złożenia wykazu inwentarza przez spadkobiercę przed sądem albo notariuszem. Należy w nim z należytą starannością wskazać aktywa i znane zobowiązania. Jeżeli później ujawni się kolejny składnik majątku lub nieznany wcześniej dług, wykaz powinien zostać uzupełniony.

Inwentarz ma szczególne znaczenie przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ponieważ pomaga ustalić granicę odpowiedzialności spadkobiercy.

Dług ujawnił się dopiero po zakończeniu sprawy

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia nie powodują, że nieznane wcześniej zobowiązania przestają istnieć. Jeżeli po kilku miesiącach zgłosi się bank lub inny wierzyciel, przede wszystkim trzeba sprawdzić podstawę roszczenia, jego wysokość, ewentualne przedawnienie oraz sposób, w jaki spadek został przyjęty.

Jeżeli spadkobierca odpowiada z dobrodziejstwem inwentarza, ujawnienie kolejnego długu może wymagać uzupełnienia wykazu lub spisu. Nie należy natomiast automatycznie płacić każdej kwoty wskazanej w otrzymanym wezwaniu bez zweryfikowania dokumentów.

Co, jeśli spadek został przyjęty wprost?

Sytuacja jest trudniejsza, ponieważ odpowiedzialność nie jest wtedy ograniczona wartością odziedziczonego majątku. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku nie można już nic zrobić.

Jeżeli spadkobierca przyjął spadek wprost pod wpływem istotnego błędu, możliwe jest wystąpienie do sądu o uchylenie się od skutków takiego oświadczenia. Sam fakt, że dług był wcześniej nieznany, nie przesądza jednak o powodzeniu sprawy. Sąd bada okoliczności, w tym to, czy spadkobierca miał podstawy pozostawać w błędzie i czy zachował odpowiednią staranność.

W przypadku błędu uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia jest ograniczone czasowo – co do zasady należy działać w ciągu roku od jego wykrycia. Uchylenie wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Najbezpieczniej sprawdzić sytuację przed złożeniem oświadczenia

Decyzji spadkowej nie warto podejmować wyłącznie na podstawie wartości mieszkania czy zapewnień rodziny, że zmarły „nie miał żadnych długów”. Konsekwencje źle dobranego sposobu przyjęcia spadku mogą być wieloletnie.

Adwokat może pomóc przeanalizować sytuację majątkową, wyjaśnić różnice między dostępnymi rozwiązaniami i wskazać, jakie informacje warto zebrać przed wizytą u notariusza lub w sądzie. W sprawach spadkowych znacznie łatwiej ograniczyć ryzyko przed złożeniem oświadczenia niż próbować odwrócić jego skutki po ujawnieniu nieznanego wcześniej zadłużenia.